AŞI HAKKINDA BİLGİLER

Aşı ile; mikropların, tamamının ya da parçalarının canlılara verilmesi ile onlarda önemli bir sorun oluşturmadan , doğal enfeksiyon sonrası oluşan bağışıklığa benzer cevap alınmasıdır. Kimi aşılar tek doz ile yaşam boyu koruma sağlarken, kimi aşılarınsa etkinliği ancak tekrarlanan dozlarla sağlanır.

AŞILARIN UYGULAMA YERLERİ VE ŞEKLİ

Gereksiz bölgesel veya genel yan etkileri önlemek ve en yüksek bağışıklığı sağlamak için önerilen verilme yollarına dikkat edilmelidir.

AĞIZ YOLU ( ORAL ): Ağız yoluyla verilen tek aşı canlı çocuk felci ( polio-OPV ) aşısıdır. Aşı öncesi ve sonrası anne sütü ve diğer yiyecek içecekler verilmesi aşının bağışıklığını etkilemez, sadece klorlu su verilmemelidir. Aşıdan sonraki 5-10 dakika içinde çocuk kusarsa aşı dozu tekrarlanabilir, ikinci dozu da kusarsa ertesi gün aşı tekrar edilmelidir.

CİLT İÇİ ( İNTRADERMAL ) ENJEKSİYON:  Aşı cildin içine yapılmaktadır ve uygun şekilde yapıldığında ufak bir kabarcık oluşmalıdır. Bu tip aşılarda verilen antijen miktarı az olduğu için yanlışlıkla ciltaltına yapılırsa istenilen bağışıklık düzeyi oluşmaz. BCG ( verem ) aşısı bu yolla uygulanmaktadır ve sol omuz yan bölgeye ( deltoid ) yapılır.

CİLTALTI ( SUBKÜTAN ) ENJEKSİYON: Aşı cildin altına yapılmaktadır. Genellikle 2 yaş altı çocuklarda uyluk bölgesi, 2 yaş üstü çocuklar ve yetişkinlerde omuz yan bölge kullanılır. Canlı viral aşıların ( kızamık, suçiçeği, kızamık-kızamıkçık-kabakulak vb. ) bu yolla uygulanması önerilmektedir.

KASİÇİ ( İNTRAMÜSKÜLER ) ENJEKSİYON: Aşı cilt ciltaltı dokularını geçerek kas içine ulaşılarak yapılmaktadır. 2 yaş altı çocuklarda uyluğun ön-dışyan yüzü, 2 yaş üstünde omuz üçgen kası ( deltoid kas ) kullanılmalıdır. Bu yolla aşılamada kalça bölgesi kullanılmamalıdır. DBT, DT, dT, tetanoz, hepatit-B, hepatit-A, HIB vb aşılar bu yolla uygulanmalıdır.

EŞZAMANLI AŞILAMALAR

Aynı anda birden fazla aşı yapılabilir. Yapılan çalışmalar çok sayıda aşının aynı anda yapılmasının yan etki artışına sebep olmadığını göstermiştir. Bazı aşılar etkinliklerinde hiçbir problem olmaksızın aynı enjektörde karıştırılarak uygulanabilir, böylece tek enjeksiyonla 4-5 aşı birlikte yapılmaktadır. Birbiriyle karıştırılması mümkün olmayan aşılar aynı anda yapılacaksa farklı enjektörlere çekilerek farklı bölgelere yapılmalıdır.

AŞILAR ARASINDAKİ SÜRELER

Her aşının kendine özel uygulama şeması vardır. Tekrarlanarak uygulanan aşılarda aradaki süreler prospektüs bilgilerine uygun olarak ayarlanmalıdır. Aradaki süreleri kısaltmak koruyuculuğu olumsuz etkiler. Doz aralıklarının önerilenden uzun olması koruyuculuk düzeyini azaltmaz, bu nedenle aşı aralıklarının uzaması halinde aşılamaya kalınan yerden devam edilmelidir. Farklı aşıların aynı gün yapılmaması durumunda diğer aşılar herhangi bir zaman aralığı içinde yapılabilir. Yalnızca canlı viral aşıların ( kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği vb ) eğer aynı gün yapılmamışlarsa en az 30 gün ara ile yapılması önerilmektedir.

KOMBİNE AŞILAR

Aşılama için gerekli başvuruların azaltılabilmesi, aşılama harcamalarının düşürülmesi ve enjeksiyon sayısının azaltılması için kombine aşılar önem kazanmaktadır. Günümüzde difteri, boğmaca, tetanoz, inaktif polio, HIB aşılarının farklı kombinasyonları başarı ile kullanılmaktadır.

FARKLI FİRMALARIN AŞILARININ KULLANIMI

Farklı üretici firmalarca aynı amaçla üretilen aşılar birbirlerinin yerine kullanılabilirler. Bu durumda koruyuculuk etkilenmez.

Prematürelerin aşılanması: Doğum ağırlığı ne olursa olsun prematüre bebekler zamanında doğmuş bebeklerle aynı kronolojik yaş ve protokol içinde aşılanmalıdır. Aşılar önerilen dozlarda yapılmalı, azaltılmış dozlar veya bölünme uygulanmamalıdır.

Hepatit-B taşıyıcı anne bebeklerinde aşılama: Hepatit-B taşıyıcısı ( HBsAg pozitif ) anneden doğan bebeklere doğduğu gün hepatit-B aşısı ve hepatit-B immünglobulin aynı anda farklı bölgelere yapılmalıdır. Daha sonra 1. ve 6. aylarda hepatit-B aşısı tekrarlanmalıdır. Bebek 1 yaşına geldiğinde gerekli testler yapılarak hepatit-B yönünden durumu değerlendirilmelidir. Diğer aşılar normal zamanlarında yapılır.

Emziren annelerin aşılanması: Emzirme; annenin aşı ile bağışıklanmasını kötü yönde etkilemez ve herhangi bir aşı yapılması için engel oluşturmaz. Canlı viral aşılarla aşılanan annelerde virüslerin üremelerine rağmen sütle çocuğa geçip herhangi bir risk oluşturmadığı saptanmıştır.

Hamilelik sırasında aşılama: Hamilelerde genel ilkeler doğrultusunda zorunluluk olmadıkça gerekli aşılamaların hamileliğin 6.ayından sonra yapılması tercih edilmelidir. Temas riski fazla olan hamilelerde enfeksiyonun fetus ve anneye vereceği zarar ve aşının riskleri değerlendirildikten sonra aşılama yapılabilir. Canlı viral aşılar ( kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği ) hamilelere yapılmamalıdır. Hamile annelerin diğer çocuklarına her tür aşı rahatlıkla yapılabilir.

Aşılamada yan etkiler: Genellikle aşı yan etkilerinin çoğu yaşamı tehdid etmeyen, kısa süreli hafif yan etkilerdir. Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik bölgesel yan etkilerdir. Ateş, döküntü, lenf bezlerinin büyümesi, hafif huzursuzluk genel yan etkilerdir. Yaşamı riske sokan ve/veya uzun süren kalıcı problemlere yol açabilen ciddi yan etkiler çok nadirdir. DBT aşısının boğmaca komponentine bağlı nadiren aşırı huzursuzluk ve uzun süreli ağlama , çok nadiren ise havale görülebilir. Aşılara bağlı yan etki ve kontrendikasyonların ( aşılanmaya engel durumlar ) bilinmesi, önlem alınması ve uygun tekniklerin kullanılması ciddi yan etki sıklığını azaltabilir. Kişiler daha önceki aşılamalarla ilgili yaşadıkları problemleri (allerji, havale, aralıksız 4 saatten uzun süren ağlama ve aşırı huzursuzluk vb ), süregen hastalıklarının varlığı ve son günlerdeki mevcut bir rahatsızlık gibi durumlarını sağlık görevlisi ile paylaşmalıdırlar.